ANTOINE COURT DE GÉBELIN VÀ HUYỀN THOẠI AI CẬP: BƯỚC NGOẶT HUYỀN HỌC CỦA TAROT THẾ KỶ XVIII
Nếu
Tarot Marseille đánh dấu giai đoạn chuẩn hóa hình ảnh và thương mại hóa bộ bài
tại Pháp thế kỷ XVII, thì thế kỷ XVIII lại chứng kiến một bước ngoặt hoàn toàn
khác: Tarot được tái diễn giải như một di sản huyền học cổ đại. Nhân vật trung
tâm của sự chuyển đổi này là Antoine Court de Gébelin – một mục sư Tin Lành,
học giả và nhà nghiên cứu biểu tượng người Pháp. Chính ông là người đầu tiên
công khai tuyên bố rằng Tarot có nguồn gốc từ Ai Cập cổ đại, một giả thuyết
không có bằng chứng khảo cổ nhưng lại có ảnh hưởng sâu rộng đến lịch sử huyền
học phương Tây.
Antoine Court de Gébelin sinh năm 1725 tại Nîmes, Pháp.
Ông được biết đến như một học giả quan tâm đến ngôn ngữ học, thần thoại và biểu
tượng học. Công trình nổi tiếng nhất của ông là bộ sách đồ sộ “Le Monde
Primitif”, xuất bản nhiều tập từ năm 1773 đến 1782. Trong tập VIII, xuất bản
năm 1781, ông dành một chương để bàn về Tarot. Đây chính là khoảnh khắc mà
Tarot bước vào thế giới huyền học.
Điều đáng chú ý là trước năm 1781, không có bất kỳ tài
liệu lịch sử nào cho rằng Tarot có nguồn gốc Ai Cập. Tất cả bằng chứng trước đó
– từ Visconti–Sforza đến Tarot Marseille – đều cho thấy Tarot là trò chơi bài
xuất hiện tại Ý thế kỷ XV. Tuy nhiên, trong “Le Monde Primitif”, Court de
Gébelin khẳng định rằng Tarot là “Livre de Thot” – cuốn sách thiêng của thần
Thoth Ai Cập. Ông cho rằng các biểu tượng trên 22 lá Trumps là ký tự tượng hình
ẩn chứa trí tuệ cổ đại.
Điều quan trọng là Court de Gébelin chưa từng đến Ai Cập
và không có bằng chứng khảo cổ để hỗ trợ tuyên bố của mình. Thời điểm ông viết
sách, ngành Ai Cập học hiện đại thậm chí chưa hình thành; bản dịch chữ tượng
hình chỉ xuất hiện sau khi Champollion giải mã bia Rosetta năm 1822. Vì vậy,
giả thuyết của ông dựa trên suy đoán biểu tượng học và niềm tin rằng mọi nền
văn minh đều bắt nguồn từ một truyền thống nguyên thủy.
Tuy không có bằng chứng lịch sử, lý thuyết của Court de
Gébelin lại xuất hiện trong bối cảnh thuận lợi. Cuối thế kỷ XVIII, châu Âu đang
say mê phương Đông và huyền bí. Các hội kín, đặc biệt là Hội Tam Điểm, quan tâm
đến biểu tượng và trí tuệ cổ đại. Trong môi trường đó, ý tưởng rằng Tarot là
tàn dư của Ai Cập cổ đại trở nên hấp dẫn.
Một nhân vật khác chịu ảnh hưởng trực tiếp từ Court de
Gébelin là Jean-Baptiste Alliette, thường được biết đến với tên gọi Etteilla.
Ông là người đầu tiên xuất bản bộ bài Tarot chuyên dùng cho bói toán vào cuối
thế kỷ XVIII. Nếu Court de Gébelin đặt nền tảng lý thuyết, thì Etteilla là
người biến Tarot thành công cụ chiêm đoán thực hành. Đây là bước chuyển quan
trọng từ trò chơi bài sang hệ thống huyền học.
Trong khi các bộ Tarot trước đó như Tarot Marseille được
in và bán như trò chơi, thì sau năm 1781, Tarot bắt đầu được nhìn nhận như hệ
thống biểu tượng triết học. Các lá bài được gán cho yếu tố chiêm tinh, Kabbalah
và huyền học Hermetic. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng những liên kết này không
có nguồn gốc từ thế kỷ XV mà xuất hiện muộn hơn.
Bản thân Tarot Marseille – bộ bài mà Court de Gébelin
nghiên cứu – không hề chứa bất kỳ ký hiệu Ai Cập nào. Các hình ảnh như Le
Bateleur, La Papesse, L’Empereur phản ánh xã hội châu Âu trung cổ. Tuy nhiên,
Court de Gébelin diễn giải chúng theo cách tượng trưng, cho rằng các nghệ nhân
Pháp chỉ vô tình sao chép lại tri thức cổ đại mà không hiểu ý nghĩa thật sự.
Một điều thú vị là Court de Gébelin chưa từng đưa ra tài
liệu chứng minh sự tồn tại của Tarot trước thế kỷ XV. Ông không trích dẫn văn
bản cổ nào từ Ai Cập hay Hy Lạp đề cập đến bộ bài này. Điều đó cho thấy lý
thuyết của ông mang tính biểu tượng và triết học hơn là lịch sử.
Dù vậy, ảnh hưởng của ông lại vô cùng lớn. Sau khi “Le
Monde Primitif” được xuất bản, Tarot nhanh chóng được các nhà thần bí học Pháp
tiếp nhận. Thế kỷ XIX chứng kiến sự phát triển của phong trào huyền học phương
Tây, trong đó Tarot trở thành công cụ trung tâm. Các nhân vật như Éliphas Lévi
và Papus đã tiếp tục xây dựng hệ thống tương ứng giữa Tarot và Kabbalah.
Các bản in đầu tiên của “Le Monde Primitif” hiện được lưu
giữ tại Bibliothèque nationale de France và nhiều thư viện châu Âu. Những bản
sách này là bằng chứng vật chất cho bước ngoặt tư tưởng của Tarot. Từ một trò
chơi thế tục, nó được nâng lên thành “sách trí tuệ cổ đại”.
Tuy nhiên, nghiên cứu hiện đại về lịch sử Tarot – đặc
biệt từ thế kỷ XX với các học giả như Michael Dummett – đã chỉ ra rằng không có
bằng chứng nào cho nguồn gốc Ai Cập. Tất cả tài liệu lưu trữ sớm nhất đều xuất
hiện tại Ý thế kỷ XV. Điều này không làm giảm giá trị biểu tượng của Tarot,
nhưng giúp phân biệt giữa lịch sử được chứng minh và huyền thoại được sáng tạo.
Court de Gébelin vì vậy là nhân vật gây tranh cãi. Ông
không phải là nhà khảo cổ, nhưng lại là người thay đổi cách thế giới nhìn nhận
Tarot. Nếu không có ông, Tarot có thể chỉ là trò chơi bài truyền thống như
Tarock tại Áo. Chính lý thuyết Ai Cập đã mở ra cánh cửa cho Tarot bước vào lĩnh
vực tâm linh và huyền học.
Từ góc độ văn hóa, bước ngoặt này phản ánh nhu cầu của xã
hội châu Âu cuối thế kỷ XVIII: tìm kiếm nguồn gốc cổ xưa cho các biểu tượng
hiện tại. Tarot, với 22 lá Trumps đầy hình ảnh mạnh mẽ, trở thành nền tảng lý
tưởng để xây dựng câu chuyện về “trí tuệ thất truyền”.
Ngày nay, khi nghiên cứu lịch sử Tarot, chúng ta cần phân
biệt hai tầng: tầng lịch sử và tầng huyền học. Lịch sử cho thấy Tarot xuất hiện
tại Ý thế kỷ XV. Huyền học, bắt đầu từ Court de Gébelin, gán cho nó nguồn gốc
Ai Cập. Cả hai tầng này đều quan trọng trong việc hiểu sự phát triển của Tarot,
nhưng chúng không đồng nhất.
Antoine Court de Gébelin không để lại bằng chứng khảo cổ,
nhưng ông để lại ảnh hưởng tư tưởng sâu sắc. Ông đã biến Tarot từ bộ bài in
khắc gỗ thành hệ thống biểu tượng triết học. Và chính từ đây, Tarot bước vào
hành trình mới – hành trình của huyền học phương Tây, nơi mỗi lá bài được xem
như chìa khóa của bí mật cổ đại.
Bài viết "ANTOINE COURT DE GÉBELIN VÀ HUYỀN THOẠI AI CẬP: BƯỚC NGOẶT HUYỀN HỌC CỦA TAROT THẾ KỶ XVIII" có bản quyền, được bảo vệ bởi DMCA. Bất kỳ hình thức sao chép lại ở các trang khác mà không tuân thủ các điều khoảng sử dụng của chúng tôi sẽ được thông báo đến DMCA để thực hiện gỡ bỏ khỏi hệ thống tìm kiếm của Google và Bing. Truy cập DMCA.COM để biết thêm về các biện pháp trừng phạt do vi phạm bản quyền nội dung số.
