BỘ BÀI VISCONTI–SFORZA: KHỞI NGUYÊN HOÀNG GIA CỦA TAROT TRONG TRIỀU ĐÌNH MILANO THẾ KỶ XV

 BỘ BÀI VISCONTI–SFORZA: KHỞI NGUYÊN HOÀNG GIA CỦA TAROT TRONG TRIỀU ĐÌNH MILANO THẾ KỶ XV

Khi nghiên cứu về lịch sử Tarot một cách nghiêm túc dựa trên tư liệu lịch sử, cái tên được nhắc đến nhiều nhất chính là bộ bài Visconti–Sforza – bộ Tarot cổ xưa và đầy đủ nhất còn tồn tại đến ngày nay. Không phải là sản phẩm của Ai Cập cổ đại, không phải là mật mã huyền bí của hội kín, Tarot – ít nhất trong giai đoạn được chứng minh bằng tài liệu – đã xuất hiện rõ ràng tại miền bắc nước Ý vào giữa thế kỷ XV, trong bối cảnh chính trị và nghệ thuật rực rỡ của triều đình Milano. Bộ bài Visconti–Sforza chính là bằng chứng vật chất sống động nhất cho điều đó.

Vào đầu thế kỷ XV, Milano là một trong những trung tâm quyền lực và văn hóa lớn của Ý. Gia tộc Visconti, sau đó là gia tộc Sforza, đã biến thành phố này thành một triều đình nghệ thuật phồn vinh. Những ghi chép tài chính từ năm 1440–1450 trong kho lưu trữ Milano cho thấy việc chi tiền cho “carte da trionfi” – tức bài chiến thắng. Đây là thuật ngữ được dùng để chỉ bộ bài Tarot thời kỳ đầu. Những ghi chép này được các nhà nghiên cứu như Michael Dummett và Giordano Berti trích dẫn trong các công trình lịch sử về Tarot.

Bộ bài Visconti–Sforza ngày nay không tồn tại hoàn chỉnh một bộ duy nhất, mà được chia thành nhiều nhóm thẻ bài đang được lưu giữ tại các bảo tàng lớn. Một phần quan trọng của bộ bài hiện thuộc sở hữu của The Morgan Library & Museum, nơi bảo quản những lá bài được cho là thuộc bộ Visconti–Sforza sớm nhất. Những lá bài này được vẽ tay, dát vàng thật và trang trí công phu theo phong cách tiểu họa thời Phục Hưng.

Một phần khác của bộ bài hiện được lưu giữ tại Accademia Carrara. Các nhà sử học nghệ thuật đã phân tích sắc tố, phong cách vẽ và biểu tượng để xác định niên đại khoảng năm 1450. Việc sử dụng nền vàng dát mỏng và kỹ thuật vẽ tempera chứng minh rằng đây không phải là sản phẩm đại trà, mà là vật phẩm cao cấp dành cho giới quý tộc.

Gia tộc liên quan trực tiếp đến bộ bài này là Francesco Sforza và vợ ông, Bianca Maria Visconti. Nhiều nhà nghiên cứu tin rằng bộ bài được tạo ra để kỷ niệm hôn lễ hoặc củng cố quyền lực chính trị của gia tộc mới lên nắm quyền. Trong một số lá bài như The Lovers, ta có thể thấy hình ảnh cặp đôi quý tộc mặc trang phục tương tự phục trang triều đình Milano thế kỷ XV, điều này cho thấy Tarot lúc này gắn liền với bối cảnh chính trị cụ thể.

Lá bài The World trong bộ Visconti–Sforza đặc biệt gây chú ý. Thay vì hình ảnh phụ nữ trong vòng nguyệt quế như Tarot Marseille sau này, phiên bản sớm này mang tính biểu tượng đậm chất Kitô giáo, phản ánh thế giới quan trung cổ. Điều đó cho thấy Tarot thời kỳ đầu không mang ý nghĩa huyền học Ai Cập, mà phản ánh tư tưởng Thiên Chúa giáo và trật tự xã hội phong kiến.

Lá The Fool trong bộ bài này cũng khác biệt đáng kể so với các phiên bản sau. Hình ảnh một người ăn mặc rách rưới, bị trêu chọc, thể hiện khái niệm “kẻ ngốc thánh thiện” (holy fool) phổ biến trong văn hóa châu Âu thời Trung Cổ. Điều này phù hợp với bối cảnh tôn giáo và văn hóa của Milano, thay vì bất kỳ hệ thống biểu tượng bí ẩn nào.

Các tài liệu lưu trữ tại Milano năm 1447 có ghi chép về việc nghệ nhân được trả tiền để sản xuất “trionfi”. Đây là bằng chứng trực tiếp rằng Tarot tồn tại dưới dạng trò chơi bài. Không có tài liệu nào trong thế kỷ XV đề cập đến việc sử dụng Tarot cho bói toán. Thực tế này là điểm mấu chốt trong nghiên cứu lịch sử: Tarot ban đầu là trò chơi của giới quý tộc.

Một điểm quan trọng khác là kỹ thuật chế tác. Các lá bài Visconti–Sforza được vẽ trên giấy dày hoặc bìa cứng, sau đó dát vàng và trang trí thủ công. Điều này khiến giá thành cực kỳ cao. Chỉ tầng lớp quý tộc mới có khả năng sở hữu. Chính vì thế, Tarot giai đoạn này không phải là trò chơi bình dân mà là biểu tượng địa vị xã hội.

Sự tồn tại của bộ bài này cũng bác bỏ giả thuyết rằng Tarot có nguồn gốc Ai Cập cổ đại. Không có bất kỳ tài liệu cổ nào trước thế kỷ XV đề cập đến Tarot. Tất cả bằng chứng vật chất đều chỉ về miền bắc Ý thời Phục Hưng. Phải đến thế kỷ XVIII, khi học giả Pháp Antoine Court de Gébelin công bố giả thuyết Ai Cập trong tác phẩm “Le Monde Primitif”, Tarot mới được gán cho nguồn gốc huyền bí.

Bộ bài Visconti–Sforza vì vậy đóng vai trò nền tảng trong việc xác định nguồn gốc lịch sử của Tarot. Nó cho thấy Tarot được sinh ra trong bối cảnh chính trị, nghệ thuật và xã hội cụ thể. Những biểu tượng trên bài phản ánh trật tự thế giới quan trung cổ: vua, giáo hoàng, hoàng hậu, kỵ sĩ, đức tin, công lý, cái chết – tất cả đều là những khái niệm quen thuộc của châu Âu thế kỷ XV.

Điều đáng chú ý là một số lá bài trong bộ Visconti–Sforza đã thất lạc theo thời gian. Tuy nhiên, những lá còn lại đủ để chứng minh cấu trúc cơ bản gồm 22 lá Trionfi (sau này gọi là Major Arcana) và 56 lá còn lại tương tự bài Tây hiện đại. Cấu trúc 78 lá này chính là nền tảng của Tarot cho đến ngày nay.

Sự chuyển tiếp từ bộ bài quý tộc này sang Tarot bình dân xảy ra khi công nghệ in mộc bản phát triển. Nhưng Visconti–Sforza vẫn là cột mốc quan trọng nhất, bởi nó là bằng chứng vật chất lâu đời nhất còn tồn tại gần như đầy đủ. Các nhà nghiên cứu có thể trực tiếp phân tích, so sánh và xác định niên đại dựa trên phương pháp khoa học như phân tích giấy và sắc tố.

Ngày nay, khi chiêm ngưỡng những lá bài dát vàng lấp lánh tại bảo tàng, chúng ta không chỉ nhìn thấy hình ảnh biểu tượng, mà còn nhìn thấy dấu ấn quyền lực của một triều đại. Tarot lúc này không phải là công cụ bói toán, mà là trò chơi chiến thuật và biểu tượng địa vị. Chính nền tảng này đã mở đường cho hành trình dài của Tarot qua nhiều thế kỷ.

Lịch sử bộ bài Visconti–Sforza nhắc nhở chúng ta rằng trước khi bị bao phủ bởi lớp huyền thoại Ai Cập và thần bí học phương Tây, Tarot đã có một khởi đầu rất cụ thể, rất thực tế và được ghi nhận rõ ràng trong tài liệu lịch sử. Và chính nhờ những bằng chứng vật chất còn tồn tại đến ngày nay, chúng ta có thể khẳng định rằng nguồn gốc Tarot nằm trong triều đình Milano thế kỷ XV – một sản phẩm của nghệ thuật, quyền lực và văn hóa Phục Hưng Ý.

Bài viết "BỘ BÀI VISCONTI–SFORZA: KHỞI NGUYÊN HOÀNG GIA CỦA TAROT TRONG TRIỀU ĐÌNH MILANO THẾ KỶ XV" có bản quyền, được bảo vệ bởi DMCA. Bất kỳ hình thức sao chép lại ở các trang khác mà không tuân thủ các điều khoảng sử dụng của chúng tôi sẽ được thông báo đến DMCA để thực hiện gỡ bỏ khỏi hệ thống tìm kiếm của Google và Bing. Truy cập DMCA.COM để biết thêm về các biện pháp trừng phạt do vi phạm bản quyền nội dung số.