Những Lá Bài Và Khung Tranh: Hai Thế Giới, Một Ngôn Ngữ
Chào mừng các bạn đã quay trở lại. Hôm nay, chúng ta sẽ bắt đầu một hành trình khám phá mới, một sự kết nối mà có thể nhiều người sẽ cảm thấy bất ngờ: Mối liên quan mật thiết giữa bài Tarot và nghệ thuật truyện tranh (Comics). Đừng vội nghĩ rằng đây là hai thái cực xa rời nhau giữa "huyền học cao siêu" và "giải trí bình dân". Thực tế, chúng chia sẻ chung một dòng máu về ngôn ngữ hình ảnh và cách thức tác động vào tâm trí con người.
Hãy ngược dòng thời gian về những năm đầu của truyện tranh hiện đại. Thời đó, kỹ thuật in ấn còn khá thô sơ trên giấy báo rẻ tiền. Người ta chỉ sử dụng bốn ngăn màu cơ bản (CMYK) với các bản tách màu đơn giản. Đôi khi, lỗi in ấn khiến màu sắc bị lệch ra khỏi đường viền đen (lệch register), tạo nên những hình ảnh nhem nhuốc. Một giai thoại thú vị kể rằng tại một hội nghị truyện tranh năm 1964, vì thiếu mực xanh (Cyan), bộ đồ của Batman đã bị in thành màu đỏ. Sự thô sơ này, kỳ lạ thay, lại có nét tương đồng kỳ lạ với những lá bài Tarot de Marseille cổ. Những lá bài ấy cũng được in bằng mộc bản gỗ với những đường viền đen mạnh mẽ, rồi sau đó mới được tô màu thủ công bằng khuôn tô (stencil). Sự giản đơn đó không phải là yếu kém, mà là khởi đầu của một ngôn ngữ thị giác mới.
Trong giới truyện tranh, chúng ta thường nghe đến phong cách "Clear Line" (Ligne Claire) – nổi tiếng nhất với bộ truyện Tintin của Hergé. Đây là lối vẽ sử dụng những đường nét rõ ràng, dứt khoát, không dùng bóng đổ hay các nét gạch chéo phức tạp, chỉ có những khối màu đặc và thuần túy. Mục tiêu của nó là tạo ra những hình ảnh dễ hiểu và trực diện nhất có thể. Và đây chính là nơi mà lý thuyết của Scott McCloud trong cuốn sách huyền thoại Understanding Comics (Hiểu về truyện tranh) phát huy tác dụng để giải mã Tarot.
McCloud đã đưa ra một luận điểm chấn động: Trái tim của truyện tranh không nằm ở hình ảnh, mà nằm ở "khoảng trống" giữa các khung hình – nơi trí tưởng tượng của người đọc tự kết nối các bức tranh tĩnh thành một dòng chảy sự sống. Quan trọng hơn, ông tin rằng khi một hình ảnh càng trở nên đơn giản và mang tính "hoạt hình" (cartoonish), thì ý nghĩa bên trong nó càng được khuếch đại. McCloud giải thích: "Khi bạn nhìn vào một bức vẽ hiện thực, bạn thấy một người khác; nhưng khi bạn bước vào thế giới của phim hoạt hình, bạn thấy chính mình."
Hãy áp dụng điều này vào Tarot. Khi chúng ta chuyển từ những bộ bài Visconti được vẽ tay cầu kỳ, rực rỡ và mang tính chân dung quý tộc sang những bộ bài in mộc bản đơn giản của Marseille, tác động tâm lý đã thay đổi hoàn toàn. Những gương mặt giản lược trên lá bài Tarot không còn là những cá nhân cụ thể. Chúng trở thành những "biểu tượng" (Icon) hay "chữ tượng hình" (Hieroglyph) theo cách gọi của Court de Gébelin. Vì khuôn mặt đó quá đơn giản, nó trở thành một "chiếc gương trống rỗng" để bất kỳ ai cũng có thể soi mình vào đó. Bạn không nhìn thấy một gã khờ nào đó trên lá bài The Fool; bạn nhìn thấy chính hành trình của mình, nỗi sợ hãi và hy vọng của chính mình.
Truyện tranh và Tarot đều hoạt động dựa trên nguyên lý này: Sự lược bỏ chi tiết để tăng cường ý nghĩa. Những đường nét thô sơ của Batman thời kỳ đầu hay những biểu tượng hình học trên lá bài Tarot de Marseille đều không cần đến sự bóng bẩy để truyền tải thông điệp. Chúng tác động trực tiếp vào tiềm thức, buộc người xem phải dùng trải nghiệm cá nhân của mình để lấp đầy những khoảng trống.
Trong những tập tiếp theo, chúng ta sẽ đi sâu hơn vào việc các nghệ sĩ lớn như Hugo Pratt hay Milo Manara đã xử lý những biểu tượng này như thế nào. Nhưng trước hết, hãy tự hỏi bản thân: Liệu Tarot có thực chất là một "cuốn truyện tranh dài tập" về linh hồn, nơi mỗi lá bài là một khung hình và khoảng trống giữa chúng chính là cuộc đời của chúng ta?
Mời các bạn cùng đón chờ tập tiếp theo với câu hỏi đầy thách thức: "Liệu Tarot có phải là một dải truyện tranh (Comic Strip) hay không?" và liệu chúng ta có thể dùng phương pháp phá án của Sherlock Holmes để giải mã những bí ẩn này?
Bài viết " Những Lá Bài Và Khung Tranh: Hai Thế Giới, Một Ngôn Ngữ" có bản quyền, được bảo vệ bởi DMCA. Bất kỳ hình thức sao chép lại ở các trang khác mà không tuân thủ các điều khoảng sử dụng của chúng tôi sẽ được thông báo đến DMCA để thực hiện gỡ bỏ khỏi hệ thống tìm kiếm của Google và Bing. Truy cập DMCA.COM để biết thêm về các biện pháp trừng phạt do vi phạm bản quyền nội dung số.
