TAROT MARSEILLE: CHUẨN HÓA HÌNH ẢNH VÀ SỰ LAN RỘNG KHẮP CHÂU ÂU THẾ KỶ XVII
Nếu
bộ Visconti–Sforza đánh dấu khởi nguyên quý tộc của Tarot tại Ý thế kỷ XV, thì
Tarot Marseille chính là cột mốc quyết định trong việc chuẩn hóa hình ảnh và
đưa Tarot trở thành một hệ thống biểu tượng thống nhất trên khắp châu Âu. Từ
thế kỷ XVII, tại miền nam nước Pháp, đặc biệt là thành phố cảng Marseille, các
nhà in đã sản xuất hàng loạt bộ bài Tarot theo một phong cách gần như cố định.
Chính truyền thống này đã tạo nên nền tảng thị giác cho phần lớn các bộ Tarot
hiện đại.
Điều
quan trọng cần nhấn mạnh là “Tarot de Marseille” không phải là tên của một bộ
bài duy nhất do một tác giả sáng tạo, mà là thuật ngữ dùng để chỉ một dòng
truyền thống hình ảnh được sản xuất bởi nhiều nghệ nhân khác nhau trong nhiều
thập kỷ. Một trong những bộ cổ nhất còn tồn tại là bộ của Jean Noblet khoảng
năm 1650, hiện được lưu giữ tại Bibliothèque nationale de France. Bộ bài này
cung cấp bằng chứng trực tiếp về phong cách Marseille đầu tiên: đường nét khắc
gỗ đậm, màu sắc cơ bản (đỏ, xanh, vàng), và bố cục hai chiều đặc trưng.
Đến
thế kỷ XVIII, một trong những bộ nổi tiếng nhất là của Nicolas Conver (1760).
Bộ bài này hiện được bảo tồn tại Musée du Vieux Marseille và được xem là mẫu
chuẩn mực của Tarot Marseille. Chính phiên bản Conver đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến
các nhà thần bí học Pháp sau này, khi họ bắt đầu diễn giải Tarot như một hệ
thống biểu tượng huyền học.
Khác
với bộ Visconti–Sforza được vẽ tay xa hoa, Tarot Marseille được in bằng kỹ
thuật khắc gỗ. Mỗi lá bài được khắc trên một tấm gỗ riêng, sau đó in lên giấy
và tô màu thủ công. Phương pháp này giúp giảm chi phí và cho phép sản xuất hàng
loạt. Chính nhờ kỹ thuật này mà Tarot lan rộng từ Pháp sang Thụy Sĩ, Đức và Ý
trong thế kỷ XVII–XVIII.
Một
điểm đáng chú ý của Tarot Marseille là sự ổn định cấu trúc 78 lá: 22 lá Trumps
(sau này gọi là Major Arcana) và 56 lá Minor Arcana chia thành bốn bộ: Gậy
(Bâtons), Cốc (Coupes), Kiếm (Épées) và Đồng xu (Deniers). Các lá Minor Arcana
trong Marseille không minh họa cảnh sinh hoạt như Rider–Waite sau này, mà chỉ
hiển thị số lượng biểu tượng lặp lại. Điều này phản ánh nguồn gốc của Tarot như
một trò chơi bài hơn là công cụ chiêm đoán.
Các
tài liệu lưu trữ tại Marseille thế kỷ XVII cho thấy các nhà in phải đăng ký sản
xuất bài với chính quyền địa phương. Điều này chứng minh Tarot là mặt hàng
thương mại hợp pháp. Ngoài ra, một số sắc lệnh hoàng gia Pháp cũng đề cập đến
việc đánh thuế bài tây, bao gồm cả Tarot. Những tài liệu này hiện được lưu giữ
trong kho lưu trữ quốc gia Pháp và đã được nhiều nhà nghiên cứu trích dẫn trong
công trình lịch sử bài Tây.
Lá
bài Le Bateleur (The Magician) trong Tarot Marseille là ví dụ điển hình cho
phong cách hình ảnh thời kỳ này. Nhân vật đứng sau bàn với các vật dụng đơn
giản, không mang tính huyền bí sâu xa mà phản ánh hình ảnh người biểu diễn hội
chợ thời Trung Cổ. Tương tự, lá La Papesse (The High Priestess) gây nhiều tranh
luận vì hình tượng nữ giáo hoàng – một nhân vật gây tranh cãi trong lịch sử
Công giáo. Tuy nhiên, sự tồn tại của hình ảnh này trong Tarot Marseille không
phải bằng chứng của bí mật Ai Cập, mà là sản phẩm của truyền thống biểu tượng
châu Âu.
Điều
đáng chú ý là trước năm 1781 – năm mà Antoine Court de Gébelin xuất bản tập
VIII của “Le Monde Primitif” – không có tài liệu nào mô tả Tarot Marseille như
hệ thống huyền học Ai Cập. Tất cả bằng chứng trước đó đều cho thấy đây là trò
chơi bài. Chính Court de Gébelin là người đầu tiên công khai tuyên bố rằng
Tarot chứa đựng “trí tuệ cổ đại Ai Cập”. Tuy nhiên, ông không đưa ra bằng chứng
khảo cổ hay tài liệu lịch sử xác thực. Quan điểm của ông dựa trên suy đoán biểu
tượng học.
Tarot
Marseille vì vậy đứng ở ranh giới giữa lịch sử và huyền thoại. Về mặt lịch sử,
nó là sản phẩm của ngành in ấn Pháp thế kỷ XVII. Về mặt văn hóa, nó trở thành
nền tảng cho phong trào huyền học thế kỷ XVIII–XIX. Khi các nhà thần bí học như
Éliphas Lévi và Papus nghiên cứu Tarot, họ dựa phần lớn vào mẫu Marseille.
Sự
lan rộng của Tarot Marseille cũng liên quan đến mạng lưới thương mại Địa Trung
Hải. Marseille là cảng biển lớn, nơi giao thương với Ý, Tây Ban Nha và Bắc Phi.
Các bộ bài được xuất khẩu và sao chép tại nhiều khu vực khác. Điều này lý giải
vì sao các biến thể Marseille xuất hiện tại Thụy Sĩ và miền bắc Ý.
Từ
góc độ mỹ thuật, Tarot Marseille phản ánh phong cách dân gian hơn so với
Visconti–Sforza. Màu sắc phẳng, ít phối cảnh, hình ảnh hai chiều – tất cả cho
thấy mục đích thương mại hơn là nghệ thuật cung đình. Tuy nhiên, chính sự giản
lược này lại giúp hình ảnh dễ nhận diện và bền vững qua thời gian.
Ngày
nay, các bộ Tarot Marseille cổ được lưu giữ tại British Museum và nhiều bảo
tàng châu Âu khác. Những hiện vật này là bằng chứng vật chất quan trọng cho sự
tồn tại liên tục của Tarot từ thế kỷ XVII đến nay. Nhờ vào các bộ sưu tập này,
các nhà nghiên cứu có thể so sánh, xác định niên đại và theo dõi sự biến đổi
hình ảnh qua từng giai đoạn.
Tarot
Marseille vì vậy đóng vai trò như “cầu nối lịch sử”. Nó nối kết Tarot quý tộc Ý
với Tarot huyền học Pháp. Nó chuẩn hóa hình ảnh để các thế hệ sau có nền tảng
biểu tượng thống nhất. Và quan trọng nhất, nó cho thấy Tarot không phải là di
sản bí ẩn thất truyền, mà là sản phẩm rõ ràng của lịch sử in ấn và thương mại
châu Âu.
Khi
nhìn lại hành trình của Tarot Marseille, chúng ta thấy sự giao thoa giữa kinh
tế, nghệ thuật và niềm tin. Trước khi trở thành công cụ tâm linh phổ biến toàn
cầu, Tarot đã trải qua một giai đoạn dài là trò chơi bài thương mại được sản
xuất hàng loạt. Chính nhờ sự chuẩn hóa tại Marseille mà Tarot có hình thức gần
như cố định trong hơn ba thế kỷ.
Bài viết "TAROT MARSEILLE: CHUẨN HÓA HÌNH ẢNH VÀ SỰ LAN RỘNG KHẮP CHÂU ÂU THẾ KỶ XVII" có bản quyền, được bảo vệ bởi DMCA. Bất kỳ hình thức sao chép lại ở các trang khác mà không tuân thủ các điều khoảng sử dụng của chúng tôi sẽ được thông báo đến DMCA để thực hiện gỡ bỏ khỏi hệ thống tìm kiếm của Google và Bing. Truy cập DMCA.COM để biết thêm về các biện pháp trừng phạt do vi phạm bản quyền nội dung số.
