Trong
thế giới của Tarot de Marseille, lá bài The Moon (La Lune) không chỉ là
một thiên thể; nó là một cánh cửa dẫn vào trạng thái "Liminal" — một
vùng không gian ngưỡng cửa, nơi hiện thực bị rạn nứt. Hành trình của chúng ta
hôm nay sẽ đi từ những nỗ lực giải mã chữ tượng hình sai lầm nhưng đầy cảm hứng
của Horapollo, băng qua những lăng mộ Ai Cập, để rồi dừng chân tại những
giấc mơ kỳ dị của Salvador Dalí.
1. Horapollo và Những "Cái
sai" đầy cảm hứng
Trước
khi Rosetta Stone xuất hiện, Horapollo (thế kỷ thứ 5) đã cố gắng giải mã
chữ tượng hình Ai Cập thông qua lăng kính biểu tượng thuần túy. Dù về mặt ngôn
ngữ học ông đã sai, nhưng về mặt hình tượng học, ông đã để lại một di sản khổng
lồ. Nhiều lá bài TdM dường như đã vay mượn trực tiếp từ thế giới quan của ông.
Hãy
nhìn vào lá bài Moon: Hai con thú (chó và sói) đang đứng gác trước hai tòa
tháp. Trong các bức bích họa lăng mộ, chúng ta thường thấy hình ảnh hai vị thần
bảo vệ (như Anubis) đứng hai bên một giá đỡ cao chứa những đóa hoa sen
(Lotuses). Hoa sen mọc từ bùn lầy lên ánh sáng, là biểu tượng của sự phục sinh
và năng lực tái tạo. Trong TdM, con tôm (crayfish) nổi lên từ mặt nước cũng
mang thông điệp tương tự: một sinh vật của vùng đệm, kết nối giữa cái chết (bùn
đen) và sự sống (ánh sáng trăng).
2. "Entre Chien et Loup":
Khi thị giác trở nên không chắc chắn
Cụm
từ tiếng Pháp nổi tiếng “Entre chien et loup” (Giữa chó và sói) có rễ
sâu từ tiếng Latinh: “intra hora vespertina inter canem et lupum”. Đây
là cụm từ mô tả khoảnh khắc chạng vạng, khi ánh sáng lịm dần đến mức ta không
thể phân biệt được đâu là con chó nhà (người dẫn đường) và đâu là con sói rừng
(kẻ săn mồi).
Trong
Tarot, hai sinh vật này đại diện cho hai trạng thái của tâm thức:
●
Con chó (Anubis): Người dẫn đường qua cõi âm, sự thuần hóa và lòng trung
thành.
●
Con sói: Bản năng hoang dã, sự sợ hãi và những bóng ma của vô thức.
Đây
là trạng thái Bardo trong Phật giáo Tây Tạng — một giai đoạn chuyển tiếp
nơi các "ảo ảnh" (phantoms) bắt đầu tự có cuộc sống riêng trong giấc
mơ của chúng ta. Khi ánh sáng mờ đi, lý trí nhường chỗ cho trực giác, và đó
chính là lúc những "vật thể nghi lễ" bắt đầu phát huy quyền năng của
chúng.
3. Salvador Dalí và Phương pháp
"Paranoiac-Critical"
Bước
sang thế kỷ 20, các nhà Siêu thực (Surrealists) đã tìm thấy cảm hứng mãnh liệt
tại chính cái ngưỡng cửa này. Salvador Dalí, một người cung Kim Ngưu với
niềm đam mê mãnh liệt đối với thực phẩm và dục vọng, đã phát triển phương pháp "Paranoiac-critical".
Ông
lý thuyết hóa về các "vật thể bóng ma" (phantom objects) — những thứ
có rất ít ý nghĩa cơ học nhưng lại kích thích trí não gợi lên những hình ảnh từ
vô thức. Con tôm (hoặc tôm hùm - lobster) thường xuyên xuất hiện trong tác phẩm
của Dalí không chỉ vì tính kích dục (aphrodisiac) mà còn vì hình dáng của nó:
vừa mang hình tử cung (vật chứa sự sống) vừa mang tính dương vật (năng lực sáng
tạo). Nó là một thực thể "tất cả trong một", giống như con tôm trong
lá bài Moon, bò giữa hai thế giới.
4. Cảnh quan De Chirico và Cơn ác
mộng điện ảnh
Lá
bài Moon là một trong số ít lá bài Tarot có chiều sâu phối cảnh rõ rệt, gợi nhớ
đến những cảnh quan tĩnh lặng đến rợn người của Giorgio de Chirico.
Những không gian "không ở đây cũng chẳng ở kia" của De Chirico chính
là tiền đề cho chủ nghĩa Siêu thực.
Năm
1929, bộ phim siêu thực “Un Chien Andalou” (Một con chó vùng Andalusia)
của Luis Buñuel và Dalí đã gây chấn động với những hình ảnh phi logic. Tựa đề
bộ phim là một cách chơi chữ trực tiếp từ cụm từ "giữa chó và sói".
Ra đời giữa hai cuộc đại chiến thế giới (giữa con chó của Hades và con sói của
Mars), chủ nghĩa Siêu thực chính là nỗ lực của con người để xử lý những
"bóng ma" chiến tranh — nơi hiện thực bị xé nát và sự "siêu
thực" (super-real) trở thành thực tế hằng ngày.
5. Lời kết: Chúng ta đang nghi lễ
hóa điều gì?
Nếu
những "vật thể nghi lễ" trong quá khứ được dùng để tạo ra những người
dẫn đường (guides) trong vô thức, thì ngày nay, chúng ta nên đặt câu hỏi: Chúng
ta đang chọn lọc những vật thể và chủ thể nào để nghi lễ hóa mỗi ngày?
Lá
bài Moon nhắc nhở chúng ta rằng: trong thời khắc chạng vạng của cuộc đời, khi
mọi thứ trở nên mập mờ, chính những biểu tượng mà chúng ta tôn thờ (dù là một
đóa sen, một con tôm hay một bức tranh siêu thực) sẽ trở thành biển chỉ đường
cho chúng ta đi xuyên qua nỗi sợ.
Bài viết "GIỮA CHÓ VÀ SÓI: KHI HORAPOLLO GẶP GỠ CHỦ NGHĨA SIÊU THỰC TRONG LÁ BÀI THE MOON" có bản quyền, được bảo vệ bởi DMCA. Bất kỳ hình thức sao chép lại ở các trang khác mà không tuân thủ các điều khoảng sử dụng của chúng tôi sẽ được thông báo đến DMCA để thực hiện gỡ bỏ khỏi hệ thống tìm kiếm của Google và Bing. Truy cập DMCA.COM để biết thêm về các biện pháp trừng phạt do vi phạm bản quyền nội dung số.
