Trong
thế giới của Tarot, lá bài The Fool (Le Mat) luôn là một ẩn số đầy mê
hoặc. Một kẻ lữ hành điên rồ, vai đeo gậy, túi nải lủng lẳng, bước đi vô định
trong khi một con thú cắn xé sau lưng. Chúng ta thường tìm kiếm nguồn gốc của
hình tượng này ở Pháp hay Ý, nhưng hôm nay, tôi muốn mời các bạn cùng tôi thực
hiện một cuộc hành trình xa hơn về phía Đông—đến với những bản khắc gỗ Lubok
của Nga thế kỷ 18 để gặp gỡ Gonos, một "người anh em thất lạc"
của Gã Khờ Tarot.
1. Cuộc gặp gỡ định mệnh: Gonos và
Gã Khờ TdM
Khi
nghiên cứu về các biến thể của lá bài The Fool phong cách Pháp (như TdM hay
Viéville), tôi đã vô cùng kinh ngạc khi bắt gặp nhân vật Gonos trong
cuốn nghiên cứu "Gli occhi della follia" của Tito Saffioti.
Gonos hiện thân trong những bản tranh dân gian Lubok (loại tranh in rẻ tiền cho
bình dân) với những đặc điểm hình học và biểu tượng trùng khớp đến kỳ lạ với lá
bài số 0 của chúng ta.
Hãy
nhìn vào cấu trúc hình ảnh:
●
Hành động: Cả hai đều đang bước đi trên một hành trình vô định.
●
Vật dụng: Cả hai đều vác một chiếc gậy trên vai, treo một vật nặng
phía sau (với Gã Khờ Tarot là túi nải, với Gonos là một con Quạ).
●
Trang phục: Gonos mặc bộ đồ kẻ sọc đặc trưng của những gã hề (Jesters)
châu Âu—một chi tiết tương đồng với bộ đồ nhiều mảnh ghép của Le Mat.
2. Giải mã cái tên "Gonos"
– Sự kiêu ngạo của kẻ ngốc
Theo
nghiên cứu của Alexandra Andreevna Pletneva trên tạp chí Russian Speech
(2023), cái tên Gonos không phải là một cái tên Thiên Chúa giáo
thông thường. Nó bắt nguồn từ gốc từ Nga cổ gonosit’sya—có nghĩa là
"khoe khoang", "kiêu ngạo" hoặc "vênh váo".
Trong
tranh dân gian, Gonos thường đi kèm với người anh em tên là Farnos. Cả
hai đều có chiếc mũi khổng lồ (rhyme với từ Nos - mũi trong tiếng Nga).
Chiếc mũi quá khổ này không chỉ là yếu tố gây cười, mà trong biểu tượng học
Commedia dell'arte, nó còn là sự thay thế cho dương vật hoặc sự thô lậu về bản
năng—điều mà chúng ta thường thấy qua chiếc quần trễ nải của lá bài Le Mat
trong hệ TdM II.
3. Bài thơ của Gonos: Bản tuyên ngôn
của sự điên rồ
Trong
bản khắc Lubok (mã số 209 B), có một đoạn thơ cổ mô tả Gonos. Khi chuyển ngữ,
chúng ta sẽ thấy một sự tương đồng kinh ngạc với tinh thần của lá bài The Fool:
"Tên
ngốc tôi là Gonos, / vác trên mặt cái gánh nặng của chiếc mũi to. Râu tôi rậm
như rừng, / nhưng đầu tôi thì rỗng tuếch như thân cây mục. Tôi khoác lên mình
chiếc áo kẻ sọc, / chân sửa soạn cho chuyến hành trình dài. Tôi giơ roi cho con
ngựa của mình, / để nó chạy mà không vấp ngã..."
Chi
tiết "Con ngựa vô hình": Một điểm cực kỳ thú vị là Gonos nói về việc quất roi cho
ngựa chạy, nhưng thực tế hắn lại đang đi bộ trên chính đôi chân của mình. Đây
là một mô-típ "Trào lộng" kinh điển của châu Âu: kẻ điên tưởng mình
là quý tộc cưỡi ngựa, nhưng thực tế chỉ là một gã hành khất. Điều này phản ánh
hoàn hảo bản chất của The Fool: một thực thể nằm ngoài các quy tắc xã hội, một
kẻ "hoàng tử" trong vương quốc của sự điên rồ.
4. Con Quạ và Chiếc Túi Nải: Sự dịch
chuyển biểu tượng
Nếu
Gã Khờ Tarot đeo một túi nải (bindle) chứa đựng toàn bộ kinh nghiệm (hoặc sự
trống rỗng) của mình, thì Gonos lại đeo một Con Quạ sau vai.
●
Sự mỉa mai: Gonos cầu xin con quạ hót "ngọt ngào", dù ai cũng
biết tiếng quạ chỉ là những tiếng krá-krá khô khốc.
●
Kết nối Jacques Callot: Hình ảnh này bắt nguồn từ các bản
khắc của Jacques Callot (nhân vật Gian Farina). Nó cho thấy cách mà các biểu
tượng "di cư" từ Ý sang Pháp (vào Tarot) và sang Nga (vào Lubok).
Con
quạ trên vai Gonos hay túi nải trên vai Le Mat đều đại diện cho một "gánh
nặng vô hình"—những thứ mà kẻ khác cho là rác rưởi hoặc điềm xấu, nhưng
lại là tài sản duy nhất của kẻ điên trên hành trình tìm kiếm chân lý.
5. Tại sao phát hiện này lại quan
trọng với chúng ta?
Việc
tìm thấy Gonos giúp chúng ta khẳng định rằng: The Fool không phải là một sản
phẩm đơn lẻ của các nhà sản xuất bài Tây phương. Nó là một phần của
"văn hóa hề" (Jester culture) xuyên biên giới.
●
Sự di cư của biểu tượng: Từ những bản khắc điêu luyện của
Jacques Callot, hình tượng kẻ lữ hành mũi dài, vai đeo gậy đã trở thành một
"meme" của thế kỷ 17-18, xuất hiện đồng thời trong các bộ bài Tarot
de Marseille và tranh dân gian Lubok của Nga.
●
Ý nghĩa sâu xa: Cả Gonos và Le Mat đều dạy chúng ta về sự "trống
rỗng" (hollow tree). Để bắt đầu một hành trình tâm linh, ta phải rũ bỏ trí
khôn của thế gian để trở thành một "kẻ ngốc" với cái đầu trống rỗng
nhưng tâm hồn tự do.
6. Kết luận: Nhịp cầu giữa các nền
văn hóa
Từ
phù điêu Bassignana ở Milan, những bài giảng của G.O. Mebes tại Saint
Petersburg, cho đến gã hề Gonos trong tranh Lubok, chúng ta thấy một sợi dây đỏ
xuyên suốt lịch sử huyền học: Sự thận trọng của trí tuệ (Prudence) luôn phải
đi đôi với sự dũng cảm của kẻ điên (The Fool).
Gonos
đeo quạ, Le Mat đeo túi nải—họ đều là những kẻ lữ hành nhắc nhở chúng ta rằng:
đôi khi, để nhìn thấy ánh sáng (như ngôi sao của Frederick II), ta phải dám
bước đi với một "chiếc mũi nặng nề" và một trái tim không sợ hãi
trước vực thẳm.
Bài viết "ĐI TÌM "GÃ KHỜ" BỊ LÃNG QUÊN: TỪ TAROT DE MARSEILLE ĐẾN NHÂN VẬT GONOS TRONG TRANH DÂN GIAN NGA" có bản quyền, được bảo vệ bởi DMCA. Bất kỳ hình thức sao chép lại ở các trang khác mà không tuân thủ các điều khoảng sử dụng của chúng tôi sẽ được thông báo đến DMCA để thực hiện gỡ bỏ khỏi hệ thống tìm kiếm của Google và Bing. Truy cập DMCA.COM để biết thêm về các biện pháp trừng phạt do vi phạm bản quyền nội dung số.
