TỪ XIỀNG XÍCH ĐẾN KHẢI HOÀN: RENÉ GIRARD VÀ CUỘC CHIẾN CHỐNG LẠI "CON QUỶ" BẮT CHƯỚC TRONG TAROT
Chào mừng các bạn đã quay trở lại với hành trình giải mã những tầng sâu của tâm thức. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau thực hiện một chuyến du hành tư tưởng đầy thách thức, đi từ lá bài ám ảnh nhất đến lá bài huy hoàng nhất của bộ bài Tarot. Chúng ta sẽ không nói về quỷ dữ theo nghĩa phù thủy hay những thiên thần trong cổ tích. Thay vào đó, chúng ta sẽ mượn lăng kính của René Girard – một trong những triết gia Pháp vĩ đại nhất thế kỷ 20 – để hiểu về một cơ chế tâm lý đang xiềng xích nhân loại, và cách mà Tarot phác họa con đường để chúng ta bẻ gãy những xiềng xích đó.
Hành trình của chúng ta bắt đầu từ lá bài số XV – Le Diable (Ác Quỷ) và kết thúc ở lá bài số XXI – Le Monde (Thế Giới) hoặc L'Ange (Thiên Thần) tùy theo từng hệ thống. Đây không chỉ là một sự sắp xếp ngẫu nhiên; đó là một cuộc chuyển hóa từ bóng tối của sự bạo lực sang ánh sáng của sự hòa giải.
1. Ác Quỷ: Không phải quái vật, mà là chiếc gương của sự bắt chước
Đối với René Girard, Ác Quỷ không phải là một sinh vật có sừng và đuôi nhọn. Hắn là một cơ chế thuần túy nhân bản: đó là ham muốn bắt chước (Mimetic desire). Chúng ta không tự nhiên khao khát một thứ gì đó; chúng ta khao khát nó vì thấy người khác khao khát nó. Khi hai người cùng muốn một thứ, họ trở thành đối thủ, trở thành những "cặp đôi thù địch".
Hãy nhìn vào lá bài Ác Quỷ (Hình 18). Hai nhân vật nhỏ bị xích dưới chân con quỷ. Họ có khuôn mặt giống hệt nhau, như những cặp song sinh đối nghịch. Họ bị xiềng xích không phải bởi một phép thuật hắc ám, mà bởi chính sự bắt chước lẫn nhau. Họ muốn cái mà người kia có, họ ghét cái mà người kia ghét. Ác Quỷ chính là hiện thân của sự phân chia và cáo buộc (trong tiếng Hy Lạp, diabolos nghĩa là "kẻ chia rẽ").
Trong các xã hội sơ khai, khi sự căng thẳng tập thể này lên đến đỉnh điểm, người ta thường tìm cách xoa dịu nó bằng việc tìm ra một "con dê gánh tội". Họ chọn ra một nạn nhân, đổ mọi tội lỗi lên đầu người đó và sát hại họ để đổi lấy sự hòa bình giả tạo. Ác Quỷ chính là cơ chế của sự nạn nhân hóa này, là nền hòa bình được xây dựng trên sự bất công mà xã hội chọn cách không nhìn thấy.
2. Ánh chớp của sự thức tỉnh: "Ta thấy Satan rơi xuống như luồng sét"
Ác Quỷ là "chúa tể của thế gian này" không phải vì hắn cai trị bằng phép thuật, mà vì các định chế của chúng ta thường được xây dựng trên lời nói dối tập thể: cáo buộc, loại trừ và hy sinh nhân danh trật tự. Nhưng có một khoảnh khắc mà cơ chế này bị bẻ gãy.
Lá bài Ác Quỷ nói về cái bẫy bên trong chúng ta: ham muốn như người khác, ghét như người khác và đánh trả như người khác. Cho đến khi có một ai đó dũng cảm nói rằng: "Tôi sẽ không chơi trò chơi này nữa".
Trong Tin mừng Luca (10:18), Chúa Jesus nói: "Ta thấy Satan rơi xuống như luồng sét". Theo Girard, đây không phải là một cuộc chiến vật lý giữa các vị thần. Đó là sự sụp đổ của một hệ thống. Khi sự vô tội của nạn nhân được tiết lộ, khi lòng tha thứ thay thế cho sự trả thù, cơ chế "con dê gánh tội" sẽ không còn hoạt động được nữa. Sự thật giải phóng chúng ta. Ánh chớp đó chính là sự nhận thức đột ngột khiến cái bẫy bắt chước tan biến.
3. Thế Giới: Sự hòa hợp của những linh hồn tự do
Ở đầu kia của hành trình, chúng ta gặp lá bài Le Monde (Thế Giới). Nếu ở lá bài Ác Quỷ, hai con người bị xiềng xích và nô lệ hóa bởi sự bắt chước, thì ở Thế Giới, một nhân vật trung tâm – đôi khi là một vũ công ái nam ái nữ, đôi khi là linh hồn được vinh hiển – đang chuyển động tự do bên trong một vòng nguyệt quế (mandorla).
Đây là hình ảnh của sự viên mãn, của một sự hòa hợp không dựa trên bạo lực hay sự loại trừ. Bốn sinh vật xung quanh (Tetramorph) đại diện cho toàn bộ vũ trụ đã được thu phục và hòa giải. Mọi mảnh vỡ của sự bắt chước thù nghịch đã được hàn gắn. Đây không phải là một trật tự bị áp đặt từ trên xuống, mà là một sự hài hòa nảy sinh từ sự tự do của mỗi cá nhân đã thoát khỏi xiềng xích của cái tôi bắt chước.
4. Thiên Thần: Kẻ tháo gỡ những lời cáo buộc
Trong một số hệ thống như ở Bologna, lá bài cuối cùng không phải là Thế Giới mà là L'Ange (Thiên Thần). Đây là sự đối nghịch triệt để nhất đối với Ác Quỷ. Nếu Ác Quỷ là kẻ cáo buộc và chia rẽ, thì Thiên Thần là sứ giả của sự thật và sự gắn kết giữa con người với cái thiêng liêng.
Thiên Thần không kết án, Thiên Thần thức tỉnh. Hắn là người tháo gỡ những lời cáo buộc, là người ngăn chặn bàn tay đang định giáng xuống nạn nhân. Hãy nhớ về thiên thần đã ngăn tay Abraham trước khi ông hy sinh Isaac – đó chính là sự can thiệp của lòng nhân từ để chấm dứt cơ chế hiến tế. Thiên Thần đại diện cho sự mạc khải hòa bình, cho lòng tha thứ tận cùng và sự kết thúc của ảo ảnh bắt chước. Sự thật mà Thiên Thần mang đến không phải để kết tội, mà để giải phóng.
5. Tarot: Một hành trình từ bắt chước đến cho đi
Thông qua tư tưởng của René Girard, chúng ta thấy Tarot kể một câu chuyện vô cùng thực tế về bản chất con người. Nó bắt đầu bằng việc phơi bày những bẫy tâm lý mà chúng ta thường mắc phải: sự ganh ghét, sự thù hận và nhu cầu tìm kiếm kẻ tội đồ để đổ lỗi. Ác Quỷ là chiếc gương soi chiếu những góc tối nhất của xã hội và cá nhân.
Nhưng Tarot không dừng lại ở đó. Nó dẫn dắt chúng ta đi qua sự thanh tẩy, qua sự sụp đổ của những ảo tưởng, để cuối cùng đưa ta đến ngưỡng cửa của một thế giới mới. Thế giới đó không còn được xây dựng trên sự đối đầu, mà trên sự cho đi và lòng trắc ẩn.
Dòng chữ cuối cùng của Tarot không phải là sự trừng phạt, mà là sự giải thoát. Khi chúng ta ngừng bắt chước những ham muốn độc hại của nhau, khi chúng ta ngừng tìm kiếm những con dê gánh tội để trút giận, chúng ta sẽ bắt đầu khiêu vũ điệu nhảy của sự tự do trong vòng nguyệt quế của Thế Giới.
Bạn có dám ngừng cuộc chơi?
Thưa các bạn, cuộc chiến giữa Ác Quỷ và Thiên Thần không diễn ra ở một cõi xa xôi nào cả. Nó diễn ra ngay trong từng quyết định hằng ngày của chúng ta. Mỗi khi bạn chọn không ghét một người chỉ vì đám đông đang ghét họ, mỗi khi bạn chọn tha thứ thay vì trả đũa, bạn đang khiến "Satan rơi xuống như luồng sét".
Lá bài Ác Quỷ nhắc nhở chúng ta về chiếc bẫy, nhưng lá bài Thế Giới và Thiên Thần lại trao cho chúng ta chìa khóa. Sự thật về sự bắt chước chính là liều thuốc trừ tà mạnh mẽ nhất. Một khi cơ chế này bị nhìn thấu, nó sẽ mất đi quyền lực.
Hy vọng tập podcast này đã giúp bạn nhìn thấy một khía cạnh hoàn toàn mới của Tarot – không phải như một trò chơi bói toán may rủi, mà như một bài học về đạo đức và nhân học sâu sắc. Chúc cho tất cả chúng ta luôn đủ tỉnh táo để nhận ra những xiềng xích của mình, và đủ can đảm để cắt đứt chúng, để cuối cùng chúng ta có thể bước vào thế giới của sự hòa hợp, nơi ánh sáng của sự thật sẽ biến mọi sự thù nghịch thành tình yêu thương vĩnh cửu.
Cảm ơn bạn đã lắng nghe, và hãy nhớ rằng: Lời cuối cùng của định mệnh luôn thuộc về sự tự do.
Bài viết "TỪ XIỀNG XÍCH ĐẾN KHẢI HOÀN: RENÉ GIRARD VÀ CUỘC CHIẾN CHỐNG LẠI "CON QUỶ" BẮT CHƯỚC TRONG TAROT" có bản quyền, được bảo vệ bởi DMCA. Bất kỳ hình thức sao chép lại ở các trang khác mà không tuân thủ các điều khoảng sử dụng của chúng tôi sẽ được thông báo đến DMCA để thực hiện gỡ bỏ khỏi hệ thống tìm kiếm của Google và Bing. Truy cập DMCA.COM để biết thêm về các biện pháp trừng phạt do vi phạm bản quyền nội dung số.
